S.O.S. Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap

foto Mientje Wigmans

Met vrijheid is het al net als met vrede, de wereldvrede: iedereen is er voor. En dan begint de ellende.

Een probleem met vrijheid is dat het begrip nogal vaag is, dat het begrip los gezongen wordt. Welke vrijheid, hoezo vrijheid, van wie, om wat? Vrijheid moet gebonden zijn. Wanneer vrijheid verbonden is met gelijkheid en broederschap is dat een ijzersterke drie-eenheid.
Daar zijn wij voorstander van en zien tegelijk dat die eenheid in zwaar weer verkeert.

La Liberté guidant le peuple (De Vrijheid leidt het volk), zo heet het schilderij van de romantische kunstenaar Eugène Delacroix, gemaakt in 1830, reeds. Centraal daarop staat een half ontblote vrouw die met haar fors gespierde arm een vlag hoog houdt. Dé vlag, de sinds de Revolutie nieuwe Franse vlag. De driekleur die staat voor de begrippen Liberté, Egalité et Fraternité. Zoals gezegd een drie-eenheid die in nood verkeert. En zo komt de actualiteit binnen met het schilderij Das Eismeer (De IJszee) van de Duitse romanticus Caspar David Friedrich, uit 1823-24, reeds. Het schilderij van een gestrand schip – met de naam ‘De Hoop’- tussen het kruiende smeltende ijs.

Wij maakten er dit beeld van voor een tentoonstelling op het water: ‘MEERkunst’, i.h.k.v. ’75 jaar vrijheid’. Een super licht beeld, voor meer dan 90% lucht, voor het meer in Wijchen.

Tot eind september, vrij toegankelijk. Fiets en wandelpaden rondom. Er zijn gratis routeboekjes, kijk voor meer informatie op de website
.

waar maak je je druk om

foto Sophie Oudenhoven

Kunst in de openbare ruimte roept vaak heftige reacties op. Dat is okay, maar dat het straatbeeld gevuld wordt met reclame;”ach”.
Eerder schreef ik over ‘Over fotografie’ van Susan Sontag. Over camera’s die de wereld zijn gaan verdubbelen, die een duplicaat werkelijkheid scheppen. Over fotografie die overal in de publieke ruimte aanwezig is en het zicht op de echte werkelijkheid vertroebelt. Het doet de fotografie geen goed en ook de openbare ruimte niet. Fotografie die enkel nog illusie is, met het doel ons aanzetten tot consumptie. En de reclamewereld, die het ‘realisme’ van de fotografie gebruikt, neemt vat op het gezicht van de ruimte, op onze ruimte.
Gelukkig kan de verdubbeling – d.m.v. de fotografie – ook goed uitpakken. Dat bewijst nichtje Sophie. (Haar voeten in de sandalen staan op de foto van de straat als de markt is afgelopen.) Als student aan Artez monteerde zij de foto’s van de straat in foto’s van mupi’s. De verdubbeling van het beeld van de straat in het straatbeeld maakt het indringender. Dat drukt ons met de neus op de feitelijke werkelijkheid en is tegelijk poëzie.

ooh, neem het aan

Arnhem is wereldberoemd met de tentoonstellingen in het park Sonsbeek. Wereldberoemd in de kunstwereld. De geplande tentoonstelling dit jaar is afgelast. En toch, kunst in de openbare ruimte, kunst in het park kan er zo maar zijn. Stilzwijgend, zonder een evenement te zijn, dat is zelfs verboden. Natuurlijk is het uitvoeren van werk nu zeer problematisch maar niet onmogelijk. De organisatie zou een kunstwerk kunnen plaatsen als een gebaar, als een geschenk, zonder ophef. Zonder ophef maakte vGtO in 2014 een eigen Sonsbeektentoonstelling. Routes naar het park markeerden wij door (illegaal) grof vuil van de straat te halen en te decoreren met draadfiguren met spijkers, en plaatsten de objecten weer terug.
Een paar weken geleden stond er opeens een soortgelijk object in de middenberm van mijn straat. Als een soort vervolg op onze actie, als een soort spiegelverkeerde herhaling.
Mijn schaakvriend zingt vaak een regel van een psalm, uit psalm 119; Ooh, neem het aan… En dat doe ik dan met het paneel, ik zie het als een geschenk. Je hoeft er niet per se vrolijk van te worden maar ik heb geleerd dat je een geschenk moet aannemen.

eenlingen komen na tweelingen.

Vorige maand hingen er tweelingen in de etalages van de Klarendalseweg 137 – zie het bericht hieronder. Deze maand hangt er werk gemaakt door Ernie Bossmann.

Ernie schrijft:

Ik lees alles met een schaar in de hand.

Mensen in vermomming, in relatie, in actie, stijf in de houding. Compleet of onaf. Een soort van hetzelfde en tegelijkertijd anders, vreemd èn vertrouwd. Varianten in een doorlopende parade. Ministers, schrijvers, modemeisjes, passanten, mensen van vroeger, in het nieuws of uit reclamefolders .

Ik werk liefst met wat voorhanden is. Al werk ik veel met foto’s, ik ben geen fotograaf. Oud papier is mijn favoriete materiaal; krant, glossy, boek uit de kringloopbak etc, ik lees alles met een schaar bij de hand. Naast vogels en auto’s knip ik vooral mensen uit.
Haast terloops is zo een uitdijende verzameling knipsels ontstaan. Daar speel ik mee, niet lichtzinnig maar met aandacht en precisie. Associatief. Ik decoreer, isoleer en combineer op basis van papiersoort, van houding of accessoire. Ik verdraai, verkleur en verknip.

Soms blijven individuele trekken doorschemeren. Soms vormen knipsels gemoedelijke zwermen. Soms worden het eenlingen. Vreemde figuren, herkenbare personages, hybride types.
Twee ervan staan vanaf 1 april in de etalage. Uitvergroot. Met meer dan genoeg afstand ertussen.

dubbel zien

In de etalages van ons atelier hingen, in maart, twee keer twee identieke portretten, in de ene van Michail Gorbatsjov en in de andere van Paus Paulus VI en twee keer twee identieke shampoo flessen, lege. Of eigenlijk crème-spoeling.

Het lijkt het effect te hebben dat je beter kijkt, op z’n minst twee keer. Heel vaak staan voorbijgangers stil voor de ramen en geven commentaar. Ik hoorde iemand zeggen; ‘zoek de 10 verschillen’.

10 verschillen

1- blauw en leeg
2- grijs en kleur
3- klank en drank
4- zucht en zin
5- dierlijk en eerlijk
6- glimlach en ogen
7- buik en binnen
8- vol en vet
9- gebakken gekookt
10- kip en ei

Sontagse ervaringen

In Barcelona las ik over fotografie. Om precies te zijn het boek ‘Over fotografie’ van Susan Sontag, een soort van vakantieboek. Want het lezen ging niet vlot. Het meer dan 40 jaar oude boek is nog steeds zinvol over wat fotografie is, wat het betekent. Confronterend ook: het zelf foto’s maken wordt fragwürdig, om even in de taal van ‘die Dichter und Denker’ te spreken.
Susan Sontag stelt: “Camera’s zijn de wereld gaan verdubbelen…” En naar mijn idee is die verdubbeling alleen maar toegenomen en veel meer letterlijk geworden. Zij is alomtegenwoordig, in de commercie, de reclame en de publieke ruimte.
Op verpakkingen van voedsel staan foto’s van dat voedsel, in ramen van restaurants en menukaarten staan de etenswaren gefotografeerd. Het wordt (me) te veel. Lang geleden zag ik een fotoprint van een enorme rookworst op een vrachtwagen en vond dat wel spannend; een worst die door het landschap rijdt. Maar nu is het (me) te veel. Mede door snelle en goedkope printtechnieken komen er meer en meer fotografisch beelden, overal. Net als wanneer de snelheid van de geldpers wordt opgevoerd zorgen ook de snellere printtechnieken voor een enorme inflatie. Om de lust – de kooplust, de eetlust – op te wekken moet het steeds groter, meer en gelikter.
Laatst zag ik in een tweedehandswinkel een kopje met een (keramische) fotoprint van een dennenappel er op. Mooi en vreemd, ik heb spijt dat ik er geen foto van heb gemaakt. De wereld wordt surrealistischer.
In ‘Melancholieke objecten’ schrijft Susan: “Dat fotografie de enige vorm van kunst is die van nature surrealistisch is …”. En lichtelijk cynisch over de ‘echte’ surrealistische kunstenaars: ”Ze hielden zich voorzichtig afzijdig van het aanvechtbare idee van het surrealisme om de grenzen te doen vervagen tussen de kunst en het zogenaamde leven, tussen objecten en gebeurtenissen, tussen het bewust gewilde en het onopzettelijke, tussen professionals en amateurs, tussen het edele en het prullerige, tussen vakmanschap en gelukkige blunders.” Verder: “Het hele fotografische avontuur is gegrondvest op surrealisme omdat het een duplicaatwereld schept, een tweederangswerkelijkheid, die beperkter, maar tegelijk dramatischer is dan degene die we met ons natuurlijk gezichtsvermogen waarnemen.”
In 2003 had kunstenaar Arno Arts een tentoonstelling in de kunstruimte BEAM in Nijmegen van schaal 1: 1 portretten van vrienden en bekenden. Het was een fantastische Sontagse ervaring om je tussen de platte mensen te begeven. Tijdens de opening van de expositie werd het nog surrealistischer. Dat heb ik dan weer verdubbeld door er een foto van te maken.

wees realistisch, vraag het onmogelijke

Vorig jaar november vond in Arnhem, bij Motel Spatie, het debat plaats; ‘Kunst in de openbare ruimte zoekt toekomst.’ In de BK-info van 2019-8 staat een verslag van de bijeenkomst waarin werd gesproken over de teloorgang van de kunst en de kunstenaar in de openbare ruimte. En hoe nu verder? Er waren veel betrokkenen uit alle richtingen waaronder kunstenaar Albert van der Weide.
Sinds ’86 (van de vorige eeuw) is zijn motto Alle Macht Aan De Kunst. Dat klinkt als muziek, als muziek in mijn oren. Maar net als met muziek weet je nooit helemaal het betekent. Albert is misschien een ’68-er ( van de vorige eeuw) een provocateur. In het Parijs van ‘de verbeelding aan de macht’ stond toen op een brug gekalkt; wees realistisch, vraag het onmogelijke. Wat zou Alle Macht Aan De Kunst betekenen als het zo zou zijn? Albert, realistisch genoeg, wetende dat macht corrumpeert, zegt in een artikel op Mister Motly:”Mij gaat het erom de invloed die kunst op een specifieke manier heeft of zou moeten hebben te voeden. Dat betreft een samenhangend pakket van persoonlijke, maatschappelijke en politieke invloed.” Zo moet dat zijn.
Vorig jaar borduurden wij voor zijn verjaardag het motto op een borduurwerk naar het schilderij van Vermeer de kantwerkster.

banketbakkersdroom

hoogte 32 cm

Zaterdag herlas ik een artikel met als subtitel; Kun je als kunstenaar invloed uitoefenen op wereld buiten de kunst? Een artikel over de Britse kunstenaar Mark Wallinger door Hans den Hartog Jager ( NRC, donderdag 27 oktober 2011). Ja, denk ik dan. Of nee, de vraag is niet scherp genoeg gesteld. De vraag zou beter zijn; wát is de invloed van de kunstenaar ,van de kunst op de wereld buiten de kunst.
Allebei de vragen zijn niet eenvoudig te beantwoorden. In het artikel wordt gesteld dat Mark Wallinger juist de twijfel over invloed van kunst aan de orde stelt en de kunstenaar presenteert als een Don Quichot, een nar die gelijk heeft maar geen macht.
Later die middag bezocht ik de verkooptentoonstelling van de kleiclub. Dat is de geuzennaam van een los collectief van Arnhemse kunstenaars die wekelijks een middag of avond ‘kleien’ in de keramiekwerkplaats van Peter Krijnen. Ik kocht een vaas van Wilfried Nijhof. Daar hoefde ik niet over na te denken; het object van Wilfried slaat nergens op. Het is te grotesk om decoratief te noemen. Okay, het is een gebruiksvoorwerp, maar een vaas met een deksel? Het is in zekere zin absurd; een vleesgeworden banketbakkersdroom. En ja, kunnen dromen de wereld veranderen?